Betekenis van soorten licht

Hoewel licht altijd aanwezig is, weten veel van ons niet precies hoe het werkt. Wat je ziet als kleur en voelt als warmte komt voort uit dezelfde basis: golflengtes en energie. Het elektromagnetisch spectrum laat zien hoe verschillende soorten licht zijn ingedeeld en waarom de één zichtbaar is en de andere niet. In deze tekst lees je hoe zichtbaar licht, infrarood en ultraviolet in elkaar overlopen en welke rol ze spelen in ons dagelijks leven.

Het elektromagnetisch spectrum in grote lijnen

Licht is een vorm van energie dat zich voortbeweegt in golven. Die golven maken deel uit van het elektromagnetisch spectrum. Dit spectrum is een overzicht van alle soorten straling die op dezelfde manier werken, maar verschillen in lengte en kracht. De lengte van zo’n golf heet de golflengte en wordt gemeten in nanometers. Sommige golven zijn lang, andere juist heel kort. Dat verschil bepaalt hoeveel energie ze hebben. Hoe langer de golflengte, hoe lager de energie. Radiogolven zijn daar een voorbeeld van. Hoe korter de golflengte, hoe hoger de energie, zoals bij röntgen- en gammastraling.

Zichtbaar licht bevind precies tussen deze uitersten in. Het vormt een klein deel van het spectrum dat het menselijk oog kan waarnemen. Omdat zichtbaar licht maar een beperkt bereik heeft, bestaat er veel straling die je niet ziet maar wel ervaart. Infrarood voel je als warmte. Radiogolven en microgolven maken draadloze communicatie mogelijk. Ultraviolet licht blijft onzichtbaar, maar kan wel effect hebben op huid en materialen.

Zichtbaar licht en golflengtes in nanometers

Zichtbaar licht is het deel van het spectrum dat je met je ogen kunt zien. Dit loopt van ongeveer 380 tot 750 nanometer. Binnen dit bereik herkent het oog verschillende kleuren, elk met een eigen golflengte. Kleine verschillen in golflengte zorgen zo al voor een andere kleurwaarneming. Aan de ene kant van het zichtbare licht zit violet. Dit licht heeft korte golven, tussen ongeveer 380 en 450 nanometer. Daarna komt blauw licht, dat ligt tussen 450 en 495 nanometer.

Groen licht zit in het midden van het zichtbare bereik, tussen ongeveer 495 en 570 nanometer. Het oog ziet dit licht het makkelijkst, waardoor groen vaak rustig en duidelijk aanvoelt. Daarna volgen geel en oranje, met langere golflengtes tot ongeveer 620 nanometer. Rood licht heeft de langste golflengte binnen zichtbaar licht, tot ongeveer 750 nanometer.

Infrarood licht: onder de 750 nanometer

Infrarood licht zit net voorbij rood licht in het spectrum. Het begint rond 750 nanometer en loopt door tot boven de 1.000 nanometer. Je kunt dit licht niet zien, maar wel voelen. Infrarood wordt namelijk ervaren als warmte. Wanneer infraroodstraling een oppervlak raakt, wordt er namelijk  energie overgedragen en stijgt de temperatuur. Veel dingen om je heen geven infrarood af. De zon is een bekend voorbeeld, maar ook een radiator, een warmtepaneel en zelfs je eigen lichaam. Hoe warmer iets is, hoe meer infrarood het uitstraalt. Dat gebeurt zonder zichtbaar licht. Daarom kan iets warm aanvoelen, ook als het er donker uitziet.

Infrarood wordt vaak verdeeld in verschillende soorten. Nabij infrarood ligt dicht bij zichtbaar licht en wordt gebruikt in afstandsbedieningen en eenvoudige sensoren. Terwijl verder infrarood langere golflengtes heeft en daardoor vooral wordt ervaren als warmtestraling.

Ultraviolet licht: onder de 380 nanometer

Ultraviolet licht ligt net voorbij het zichtbare licht, aan de kant van violet. Het begint rond 380 nanometer en loopt richting kortere golflengtes. Je kunt UV-licht niet zien, maar het bevat meer energie dan zichtbaar licht. Daardoor kan het wel duidelijke effecten hebben op mensen en materialen. Er zijn drie soorten ultraviolet licht: UVA, UVB en UVC. UVA heeft de langste golflengtes van de drie en komt veel voor in zonlicht. Deze straling bereikt het aardoppervlak en werkt langzaam in op huid en materialen. UVB heeft kortere golflengtes en meer energie. Een deel ervan bereikt de aarde en kan zorgen voor zichtbare huidreacties, zoals verkleuring of verbranding.

UVC heeft de kortste golflengtes en de meeste energie. Deze straling wordt normaal gesproken tegengehouden door de atmosfeer en bereikt de aarde niet. Omdat UV-licht zo energierijk is, speelt het een rol bij veranderingen in materialen en bij processen in het lichaam.

Lichtsoorten buiten het bekende bereik

Naast infrarood en ultraviolet bestaan er nog andere vormen van straling binnen het elektromagnetisch spectrum. Radiogolven hebben bijvoorbeeld zeer lange golflengtes en worden gebruikt om informatie over te brengen, zoals bij radio en draadloze netwerken. Microgolven hebben kortere golflengtes en worden toegepast in techniek en sommige huishoudelijke apparaten. Aan de andere kant van het spectrum bevinden zich röntgen- en gammastraling. Deze straling heeft juist zeer korte golflengtes en veel energie. Daardoor kunnen ze door materialen heen dringen en worden ze gebruikt in medische en industriële toepassingen. Ondanks de grote verschillen werken al deze stralingsvormen volgens dezelfde basisregels. Het verschil zit vooral in golflengte en energie.

Golflengtes toepassen bij verlichting en gebruik

Het ene licht voelt warmer aan, het andere juist frisser. Maar wat nu als je woont en werkt in dezelfde ruimte? Welke kies je dan? In zo’n situatie kan een lichtplan laten maken helpen om het licht beter op elkaar af te stemmen. Daarbij wordt gekeken naar het zichtbare licht en hoe dit past binnen het spectrum. Zo ontstaat verlichting die prettig aanvoelt en past bij het gebruik van de ruimte.

Zichtbaar licht, infrarood en ultraviolet verschillen in golflengte en energie, maar horen bij hetzelfde geheel. Dat verklaart waarom kleuren anders worden ervaren en waarom sommige vormen van licht onzichtbaar blijven. Met deze kennis wordt het makkelijker om licht bewuster te gebruiken en beter te begrijpen hoe verschillende lichtsoorten invloed hebben op hun omgeving.